ادتا۵

ادتا 5 مرک:

ادتا 5 مرک یا EDTA-5Na از مشتقات اتیلن‌دی‌آمین‌تترااستیک‌اسید محسوب می‌شود و نقش یک کلات‌ساز بسیار قوی در محیط‌های صنعتی و آزمایشگاهی دارد.

ماده پایه این ترکیب با نام Ethylenediaminetetraacetic acid مطرح می‌شود و شماره CAS 60-00-4 به آن اختصاص دارد.

فرمول مولکولی C₁₀H₁₆N₂O₈ و وزن مولکولی آن 292.24 g/mol است.

ساختار حاوی چهار گروه کربوکسیلیک و دو گروه نیتروژنی، قابلیت اتصال شش‌دندانه به یون‌های فلزی را دارند و در کنترل سختی آب، جلوگیری از رسوب و تشکیل کمپلکس‌های پایدار به کار می‌روند.

نقطه ذوب 237–250°C و فشار بخار بسیار ناچیز از دیگر ویژگی‌های فیزیکی آن محسوب می‌شود.

جایگاه EDTA-5Na در میان مشتقات EDTA

EDTA به‌طور معمول در فرم‌های دو سدیمی، چهار سدیمی و پنج سدیمی عرضه می‌شود.

در میان این سه، EDTA-5Na بیشترین حلالیت در محیط آبی دارد و پایداری کمپلکس‌ها در آن بالاتر است.

این ماده توانایی کلات‌سازی یون‌هایی نظیر Ca، Mg، Fe، Cu و بسیاری یون‌های مزاحم دیگر دارد و در محیط قلیایی ملایم فعالیت می‌نماید؛ موضوعی که نیاز به تنظیم مکرر pH را کاهش می‌دهد.

همین مزیت باعث انتخاب گسترده آن در فرمولاسیون شوینده‌ها، صنایع غذایی، تصفیه آب و محصولات آرایشی-بهداشتی می‌شود.

ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی ادتا ۵:

• ظاهر: پودر سفید یا کریستالی
• فرمول: C₁₀H₁₆N₂O₈
• وزن مولکولی: 292.24 g/mol
• حالت فیزیکی: جامد کریستالی
• نقطه ذوب: حدود 237–250°C
• چگالی: 1.46–1.6 g/cm³
• فشار بخار: نزدیک صفر
• pH محلول اشباع: حدود 2.8–3.1 برای فرم اسیدی
• حلالیت در آب: بسیار بالا در فرم نمکی
• پایداری انبار: پایدار در محیط خشک و خنک
• LogP: منفی (حدود −2 تا −0.43)

فرم اسیدی EDTA حلالیت کمی در آب دارد (حدود 0.4–0.5 g/L) و همین موضوع باعث می‌شود نسخه‌های سدیمی، به‌ویژه EDTA-5Na در صنعت اهمیت بیشتری پیدا نمایند.

حلالیت  EDTA-5Na و شرایط کار با آن:

EDTA در آب به صورت اسید حلالیت کمی دارد، در حالی که نمک‌های سدیمی آن (مثل EDTA‑2Na، EDTA‑4Na و EDTA‑5Na) به خوبی در آب حل می‌شوند و معمولاً در کاربردهای صنعتی و آزمایشگاهی از فرم‌های نمکی استفاده می‌شود.

در حلال‌های آلی معمولی مانند اتانول یا اتر، EDTA تقریباً نامحلول یا بسیار کم‌حلال باقی می‌ماند.

فرم پنج‌سدیمی EDTA (ادتا ۵) نسبت به فرم اسیدی با سرعت بیشتری در آب انحلال پیدا می‌نماید و نیاز به بازهای کمکی کاهش می‌یابد.

این ویژگی، آن را مناسب کاربردهایی می‌نماید که مدیریت دقیق یون‌های فلزی اهمیت دارد.

کاربردهای اصلی ادتا 5 مرک:

1-تولید شوینده‌ها:
در تولید شوینده‌های لباس، پاک‌کننده‌های صنعتی و خانگی، ادتا ۵ توسط کلات‌سازی یون‌های سختی، عملکرد سورفکتانت‌ها را تقویت می‌نماید و پایداری فرمول افزایش می‌یابد.

۲. تصفیه آب:
در سیستم‌های تصفیه آب شهری و صنعتی، یون‌های مزاحم فلزی حذف می‌شوند و احتمال رسوب‌سازی و خوردگی تجهیزات کاهش می‌یابد.

۳. آرایشی-بهداشتی:
در شامپو، لوسیون، سرم و پاک‌کننده‌ها، یون‌های فلزی موجب تخریب رنگ، بو و پایداری محصول می‌شوند. ادتا ۵ با کلات‌سازی این یون‌ها، پایداری فرمول را تضمین می‌نماید.

۴. صنایع غذایی:
در محدوده‌های استاندارد مجاز، برای کنترل اکسیداسیون، مدیریت فلزات مزاحم و حفظ کیفیت محصول استفاده می‌شود.

۵. نساجی و رنگرزی:
در فرایند رنگرزی، یون‌های فلزی باعث ایجاد ناهمگنی در رنگ می‌شوند. EDTA-5Na این اثر را کنترل می‌کند و یکنواختی رنگ را افزایش می‌دهد.

۶. آزمایشگاه‌ها
در محیط‌های بیوشیمی، بافرها و واکنش‌های آنزیمی، یون‌های فلزی مزاحمت ایجاد می‌نمایند. ادتا ۵ این یون‌ها را حذف و محیط پایدار ایجاد می‌نماید.

هشدارها و توصیه‌های ایمنی EDTA-5Na

هشدارها، خطرات و کدهای GHS

H302: مضر در صورت بلع
H319: ایجاد تحریک شدید چشمی
H332: احتمال آسیب‌زا بودن در صورت استنشاق
H373: احتمال آسیب به اندام‌ها در اثر تماس مکرر
H412: خطر برای موجودات آبزی با آثار بلندمدت

پیکتوگرام‌ها:
GHS07 (اخطار)
GHS08 (خطر اثرات سیستمیک)

دستورات ایمنی (Precautionary Statements)

P264: شستشوی کامل دست‌ها پس از تماس
P280: استفاده از دستکش و محافظ چشم
P271: کار در محیط با تهویه مناسب
P305+P351+P338: در تماس چشمی شستشوی فراوان
P337+P313: مراجعه به پزشک در صورت تداوم تحریک
P301+P317: مراجعه سریع پزشکی پس از بلع

کمک‌های فوری، سمیت و اثرات زیست‌محیطی ادتا 5 مرک:

در مواجهه با EDTA، اقدامات فوری ضروری است:

• در صورت تماس پوستی، حتما با آب و صابون پوست خود را بشویید.
• هنگام استنشاق حتما فرد را به میحطی با هوای تازه ببرید.
• در تماس چشمی،  حداقل ۱۵ دقیقه‌ای چشمهای خود را بشویید.
• در صورت بلع، حتما دهان خود را بشویید و به پزشک مراجعه نمایید.

دانشمندان با مطالعات آزمایشی خود سمیت ادتا ۵ را به اثبات رسانده‌اند.

LD50 خوراکی در موش حدود 30 mg/kg، LD50 داخل صفاق در موش حدود 250 mg/kg و در موش صحرایی حدود 397 mg/kg است

این ماده تجزیه‌پذیری آرامی دارد و می‌تواند موجب آسیب زیست‌محیطی در منابع آبی شود، بنابراین مدیریت دقیق و صحیح دفع آن برای حفاظت از محیط زیست ضروری است.

ناسازگاری‌های شیمیایی EDTA-5Na:

• اکسیدکننده‌های قوی: تماس ادتا با اکسیدکننده‌های قوی باعث ایجاد واکنش شدیدی می‌شود و همچنین تجزیه سریع رخ می‌دهد و حرارت قابل‌توجهی آزاد می‌شود.

• بازهای قوی: در محیط‌های بسیار بازی، پایداری EDTA کاهش می‌یابد و ممکن است کمپلکس‌ها شکسته شوند.

• فلزات حساس: تماس مستقیم با فلزاتی مانند مس، نیکل یا برخی آلیاژها می‌تواند باعث خوردگی یا تشکیل ترکیبات ناخواسته شود.

• نمک‌های فلزی دیگر: برخی ترکیبات فلزی خاص می‌توانند با EDTA واکنش نشان دهند و رسوب یا کاهش کارایی کلات‌کننده ایجاد نمایند.

• محیط‌های اسیدی شدید: اسیدهای قوی می‌توانند فرم سدیمی EDTA را به فرم اسیدی تبدیل نموده و حلالیت یا پایداری آن را کاهش دهند.

توصیه: هنگام نگهداری یا فرمولاسیون، از تماس EDTA با مواد ناسازگار خودداری شود و همیشه شرایط محیطی مناسب (خشک، خنک و دور از نور) رعایت گردد.

حمل‌ونقل، بسته‌بندی و شرایط نگهداری ادتا 5 مرک:

ادتا ۵ تحت شماره UN 3077 در طبقه 9 مواد خطرناک برای محیط‌زیست دسته‌بندی می‌شود.

در زمان حمل‌ونقل صنعتی، رعایت عدم تماس با رطوبت، جلوگیری از ریخت‌وپاش، و انبارش در ظروف دارای پلمپ اهمیت دارد.

بسته‌بندی استاندارد این ماده معمولاً در کیسه‌های ۲۵ کیلویی چندلایه، کیسه‌های لمینت‌دار یا درام‌های پلی‌اتیلنی انجام می‌شود تا از جذب رطوبت یا توده‌ای‌شدن پودر جلوگیری شود.

شرایط نگهداری ادتا 5 مرک: محیط خشک، خنک و دور از منابع گرما نگهداری شود.

قرارگیری محصول در معرض نور مستقیم، رطوبت یا تماس با فلزات فعال می‌تواند موجب کاهش پایداری شود.

تهویه مناسب انبار، پرهیز از نگهداری در کنار مواد اکسیدکننده یا بازهای قوی، و حفظ بسته‌بندی اصلی از الزامات اصلی محسوب می‌شود.

در محیط‌های با رطوبت بالا، استفاده از خشک‌کن‌ها یا رطوبت‌گیرها برای جلوگیری از کلوخه‌شدن توصیه می‌شود.

جمع‌بندی:

ادتا ۵ یک کلات‌گیر توانمند با ساختار پایدار و قابلیت اتصال قوی به یون‌های فلزی محسوب می‌شود.

مجموعه‌ای از ویژگی‌های فیزیکی، کاربردهای صنعتی، پیام‌های هشدار و رفتار شیمیایی این ماده، سبب استفاده گسترده آن در شوینده‌ها، تصفیه آب، صنایع غذایی، آرایشی-بهداشتی، رنگرزی، نساجی و محیط‌های پژوهشی است.

پایداری بالا، انحلال سریع، و سازگاری با فرمولاسیون‌های حساس، این ترکیب را به یکی از مهم‌ترین مشتقات EDTA در صنعت تبدیل نموده است.