آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات مرک:
آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات مرک که با نام نمک مور (Mohr’s Salt) نیز معروف است، یکی از مهم‌ترین مواد شیمیایی مورد استفاده در آزمایشگاه‌های شیمی تجزیه، مراکز تحقیقاتی، صنایع دارویی و واحدهای کنترل کیفیت است.
این ترکیب معدنی به دلیل خلوص بالا، پایداری مطلوب یون آهن دو ظرفیتی و عملکرد دقیق در واکنش‌های اکسایش و کاهش، جایگاه ویژه‌ای در میان مواد مرجع آزمایشگاهی دارد.
بسیاری از روش‌های استاندارد آنالیز حجمی و فرآیندهای استانداردسازی محلول‌های اکسیدکننده بر پایه این ماده انجام می‌شوند.
محصول برند مرک با کد 1.03792 تحت استانداردهای سخت‌گیرانه کنترل کیفیت تولید می‌شود و به دلیل خلوص بالا و پایداری مناسب یون آهن دو ظرفیتی، در آزمایشگاه‌های شیمی تجزیه، مراکز تحقیقاتی و واحدهای کنترل کیفیت کاربرد گسترده‌ای دارد.
مشخصات، گرید و ساختار آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات مرک:
- نام محصول: آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات
- نام انگلیسی: Ammonium Iron (II) Sulfate Hexahydrate
- نام رایج: نمک مور (Mohr’s Salt)
- برند: Merck
- کد محصول مرک: 1.03792
- شماره (CAS): 7783-85-9
- شماره(EC): 233-151-8
- فرمول شیمیایی: (NH₄)₂Fe(SO₄)₂·6H₂O
- جرم مولی: 392.14 گرم بر مول
- شکل ظاهری: کریستال سبز روشن تا سبز متمایل به آبی
- حالت فیزیکی: جامد کریستالی
- گرید: EMSURE® Analytical Reagent
- چگالی: 1.86 تا 1.90 گرم بر سانتی‌متر مکعب
- pH محلول 5 درصد: حدود 3 تا 5
- حلالیت در آب: 250 تا 300 گرم در لیتر در 20 درجه سانتی‌گراد
- حلالیت در الکل: بسیار کم
- نقطه ذوب: حدود 100 درجه سانتی‌گراد همراه با از دست دادن آب تبلور
- رنگ: سبز روشن
- بو: بدون بو
- اشتعال‌پذیری: غیرقابل اشتعال
- رده شیمیایی: نمک مضاعف آهن (II) و آمونیوم
- فشار بخار: ناچیز
- پایداری شیمیایی: پایدار در شرایط عادی نگهداری
- شماره کاتالوگ مرک: 103792 (معادل کد محصول 1.03792)
ساختار و ترکیب:
- درصد آهن: حدود 14.2 درصد
- درصد آمونیوم: حدود 9.2 درصد
- درصد سولفات: حدود 49 درصد
- درصد آب تبلور: حدود 27.5 درصد
اکوتوکسیکولوژی:
- LC50 ماهی (96 ساعت): 10 تا 100 میلی‌گرم بر لیتر
- EC50 دافنی (48 ساعت): 10 تا 100 میلی‌گرم بر لیتر
- سمیت برای جلبک‌ها: متوسط
- پتانسیل تجمع زیستی: پایین
منشاء طبیعی و تولید نمک مور:
آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات به صورت طبیعی در طبیعت وجود ندارد و در گروه ترکیبات سنتزی قرار می‌گیرد.
با این حال، یون‌های تشکیل‌دهنده آن شامل آهن، آمونیوم و سولفات در خاک، منابع آبی و بسیاری از کانی‌های معدنی وجود دارند.
این ترکیب از واکنش سولفات آهن دو ظرفیتی با سولفات آمونیوم در محیط آبی به دست می‌آید و پس از طی مراحل تبلور، کریستال‌های سبز رنگ نمک مور حاصل می‌شوند.
کنترل دقیق مواد اولیه و شرایط تولید نقش مهمی در دستیابی به خلوص بالا و کیفیت یکنواخت محصول نهایی دارد.
اثرات زیست‌محیطی و بیولوژیکی نمک مور:
در صورت تماس مستقیم با پوست، علائمی مانند قرمزی، خارش و تحریک موضعی پوست مشاهده می‌شود.
ورود ذرات به چشم معمولاً سوزش، التهاب و اشک‌ریزش را در پی دارد.
استنشاق گرد و غبار محصول نیز احتمال ناراحتی دستگاه تنفسی و سرفه را افزایش می‌دهد.
بلع این ماده موجب تهوع، استفراغ، درد شکمی و اسهال می‌شود.
مواجهه طولانی‌مدت با مقادیر زیاد ترکیبات آهن نیز با اختلال در تعادل آهن بدن ارتباط دارد.
از دیدگاه زیست‌محیطی، ورود مقادیر زیاد این ماده به منابع آبی تعادل شیمیایی آب را تحت تأثیر قرار می‌دهد و برای برخی آبزیان نامطلوب است.
افزایش غلظت آهن و سولفات در خاک نیز بر رشد برخی گیاهان حساس اثر منفی دارد.
با وجود این، پتانسیل تجمع زیستی ماده پایین ارزیابی شده و انتظار انباشت قابل توجه آن در زنجیره غذایی وجود ندارد.
کاربردهای نمک مور مرک:
- استانداردسازی محلول پرمنگنات پتاسیم:
مهم‌ترین کاربرد نمک مور در استانداردسازی محلول پرمنگنات پتاسیم است.
پایداری مناسب یون فروس و استوکیومتری دقیق واکنش، مبنای تعیین دقیق غلظت واقعی محلول KMnO₄ محسوب می‌شوند.
به همین دلیل این ماده در بسیاری از روش‌های استاندارد شیمی تجزیه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- استانداردسازی محلول دی‌کرومات پتاسیم:
در آزمایش‌های اکسایش و کاهش، از نمک مور به عنوان ماده مرجع برای بررسی صحت و تعیین غلظت محلول‌های دی‌کرومات استفاده می‌شود. این کاربرد در آزمایشگاه‌های آنالیز کمی اهمیت ویژه‌ای دارد.
- کنترل کیفیت صنایع دارویی:
آزمایشگاه‌های داروسازی از این ترکیب در اعتبارسنجی روش‌های آزمون و کنترل کیفیت مواد اولیه و محصولات نهایی استفاده می‌نمایند. خلوص بالا و کیفیت یکنواخت از مهم‌ترین دلایل انتخاب این ماده در صنعت داروسازی است.
- تحقیقات دانشگاهی و علمی:
پژوهش‌های مرتبط با شیمی معدنی، الکتروشیمی، شیمی تجزیه و واکنش‌های اکسایش و کاهش از جمله حوزه‌هایی هستند که در آن‌ها مصرف نمک مور رایج است.
این ماده منبع مناسبی از یون آهن دو ظرفیتی برای مطالعات تخصصی محسوب می‌شود.
- سنتز ترکیبات آهن:
در برخی فرآیندهای آزمایشگاهی و تحقیقاتی، نمک مور به عنوان منبع یون Fe²⁺ در سنتز کمپلکس‌ها و ترکیبات آهن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
آموزش شیمی تجزیه:
بخش قابل توجهی از آزمایش‌های آموزشی تیتراسیون و واکنش‌های ردوکس در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی با استفاده از این ماده انجام می‌شود و دانشجویان از آن برای آشنایی با روش‌های استاندارد آنالیز بهره می‌برند.
مزایای نمک مور مرک:
- خلوص بالا و کیفیت مطابق استانداردهای بین‌المللی
- پایداری مناسب در شرایط نگهداری استاندارد
- مقدار ناچیز ناخالصی‌های فلزی
- دقت بالا در استانداردسازی محلول‌های حجمی
- مناسب برای آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت و تحقیقاتی
- قابلیت نگهداری طولانی‌مدت در ظروف دربسته
- عملکرد قابل اعتماد در واکنش‌های اکسایش و کاهش
واکنش شیمیایی، آنالیز و اطلاعات سم‌شناسی نمک مور
یکی از مهم‌ترین واکنش‌های مرتبط با نمک مور، واکنش آن با پرمنگنات پتاسیم در محیط اسیدی است.
در این واکنش، یون فروس اکسایش یافته و به یون فریک تبدیل می‌شود، در حالی که یون پرمنگنات به منگنز دو ظرفیتی کاهش می‌یابد.
این واکنش مبنای بسیاری از روش‌های استانداردسازی در شیمی تجزیه محسوب می‌شود.
آنالیز معمول محصول مرک شامل خلوص حداقل 99 درصد، مقدار یون فروس در محدوده 14.0 تا 14.5 درصد، میزان بسیار پایین مواد نامحلول، کلرید، فسفات و فلزات سنگین در حد Trace است.
این مشخصات کیفیت بالای نمک مور را نشان می‌دهند.
از نظر سم‌شناسی، این ماده در صورت بلع زیان‌آور است.
سمیت پوستی آن پایین است و شواهد کافی برای طبقه‌بندی آن به عنوان ماده سرطان‌زا، جهش‌زا یا دارای سمیت تولیدمثلی در دسترس نیست.
با این حال رعایت اصول ایمنی در زمان کار با محصول ضروری است.
تجزیه‌پذیری، پایداری و واکنش‌پذیری آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات:
آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات در گروه نمک‌های معدنی قرار دارد و زیست‌تخریب‌پذیر محسوب نمی‌شود. این ماده پس از ورود به آب به یون‌های آهن، آمونیوم و سولفات تفکیک می‌شود.
یون آهن دو ظرفیتی در مجاورت اکسیژن به آهن سه ظرفیتی تبدیل می‌شود و در نهایت به صورت هیدروکسید آهن رسوب می‌نماید.
این ترکیب در شرایط معمول انبارداری پایداری مناسبی دارد. تماس با رطوبت زیاد، حرارت بالا و مواد اکسیدکننده قوی مطلوب نیست.
پراکسیدها، نیترات‌ها و پرکلرات‌ها از جمله مواد ناسازگار با این محصول هستند. در شرایط تجزیه، ترکیباتی مانند اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای نیتروژن و اکسیدهای آهن آزاد می‌شوند.
کدهای خطر و هشدار آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات:
آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات بر اساس سیستم طبقه‌بندی جهانی مواد شیمیایی (GHS) دارای کدهای خطر و هشدار مشخصی است و رعایت اصول ایمنی هنگام کار با این ماده در آزمایشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و واحدهای کنترل کیفیت اهمیت زیادی دارد.
عبارات خطر (H-Statements):
- H302: بلع این ماده زیان آور است.
- H315: تماس پوستی باعث تحریک و قرمزی پوست می‌شود.
- H319: تماس با چشم باعث تحریک شدید و سوزش می‌شود.
توصیه‌های ایمنی (P Statements):
- P264: دست‌ها پس از کار کامل بشویید.
- P270: هنگام کار با ماده چیزی نخورید و ننوشید و ذدخانیات مصرف ننمایید.
- P280: استفاده از دستکش، عینک و تجهیزات حفاظت فردی الزامی است.
- P301+P312: با پزشک یا مرکز مسمومیت در صورت بلع و احساس ناخوشی تماس بگیرید.
- P330: هنگام بلع، دهان را شستشو دهید و از القای استفراغ خودداری نمایید.
- P302+P352: در صورت تماس با پوست، منطقه تماس را با مقدار زیادی آب و صابون شستشو دهید.
- P305+P351+P338: در صورت تماس با چشم، شست‌وشو با آب فراوان انجام گیرد و در صورت وجود لنز، ابتدا لنز خارج شود.
- P337+P313: صورت ادامه تحریک چشم به پزشک مراجعه نمایید.
بسته‌بندی، حمل و نقل، نگهداری و دفع پسماند نمک مور:
این محصول معمولاً در بسته‌بندی‌های آزمایشگاهی مختلف از جمله 250 گرم، 500 گرم و 1 کیلوگرم عرضه می‌شود.
ظروف اصلی مرک دارای مقاومت مناسب در برابر رطوبت هستند و کیفیت محصول در طول دوره نگهداری حفظ می‌شود.
از نظر حمل و نقل، آمونیوم آیرون (II) سولفات هگزا هیدرات در اغلب مقررات بین‌المللی در گروه کالاهای غیرخطرناک قرار می‌گیرد و فاقد شماره UN اختصاصی است.
در مقررات ADR، IMDG و IATA نیز محدودیت ویژه‌ای برای جابه‌جایی آن تعریف نشده است.
برای نگهداری، ظرف دربسته، محیط خشک، تهویه مناسب، دوری از نور مستقیم خورشید و فاصله از مواد اکسیدکننده توصیه می‌شود.
محدوده دمایی 15 تا 25 درجه سانتی‌گراد شرایط مناسبی برای انبارداری این محصول به شمار می‌رود.
دفع پسماند این ماده باید مطابق مقررات محلی مواد شیمیایی انجام شود.
تخلیه مستقیم در فاضلاب یا منابع آبی توصیه نمی‌شود و پسماندهای حاوی آهن نیازمند جمع‌آوری و مدیریت اصولی هستند تا از اثرات نامطلوب زیست‌محیطی جلوگیری شود.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.